در ۹ جون سال جاری، گزارشهایی از اعتراضات ضد حکومتی در منطقهٔ جبرئیل هرات منتشر شد. همزمان، یک ویدیویی در شبکههای اجتماعی دست به دست شد که در ان دیده میشود یک طالب مسلح به سوی مردم شلیک میکند و یک زن را هدف قرار میدهد.
این ویدیو از سوی شماری از کاربران فیسبوک و اینستاگرام با همین ادعا منتشر شده است. اما بررسیهای فکتکریسندو نشان میدهد که هرچند در جریان اعتراضات هرات خشونت رخ داده، صحنهٔ شلیک مستقیم به یک زن با استفاده از هوش مصنوعی ساخته شده است و در ویدیوی اصلی چنین صحنهای وجود ندارد.
جزئیات بیشتر را در این گزارش فکتکریسندو بخوانید.
نخست، میتوانید چند نمونه از پستهای کاربران فیسبوک را در زیر مشاهده کنید. آنان این ویدیو را در پستهای جداگانه با این ادعا منتشر کردهاند: «شلیک مستقیم به یک زن در ولایت هرات».
حقیقت چیست؟
گزارشها و ویدیوهایی از اعتراضات هرات وجود دارد که نشان میدهد افراد مسلح طالبان به سوی معترضان شلیک کردهاند؛ اما بخش وایرال شدهٔ ویدیو که در آن یک طالب مسلح به سوی یک زن برمیگردد و مستقیماً بر او شلیک میکند، واقعی نیست و با استفاده از هوش مصنوعی ساخته شده است.
چرا میگوییم بخشی از ویدیوی وایرالشده دربارهٔ اعتراضات هرات با هوش مصنوعی ساخته شده است؟
برای بررسی این ادعا، ابتدا اطلاعات موجود، کلمات کلیدی مرتبط و ویدیوهای منتشرشده را با دقت ارزیابی کردیم. سپس گزارشهای رسانههای معتبر دربارهٔ این رویداد را نیز بررسی نمودیم. یافتهها و نتایج این بررسیها نشان میدهد که این ادعا نادرست است.
در نخستین ویدیویی که از تیراندازی هنگام اعتراضات در منطقهٔ جبرئیل هرات منتشر شد، هیچ صحنهای دیده نمیشود که یک طالب مسلح به سوی دو زنی که کنار دیوار جاده ایستادهاند، شلیک کند. صفحهای به نام Resalat Media نیز همین ویدیوی حدوداً ۳۰ ثانیهای را منتشر کرده است که در ادامه میتوانید آن را مشاهده کنید.
همچنین، چینل افغانستان انترنشنل، که معمولاً رویکردی انتقادی نسبت به حکومت کنونی افغانستان (طالبان) دارد، ویدیوی این رویداد را نیز منتشر کرده است. با این حال، نه در متن گزارش و نه در خود ویدیو، صحنهای دیده نمیشود که مطابق ادعای مطرحشده توسط برخی کاربران شبکههای اجتماعی باشد.
به همین ترتیب، بی بی سی پشتو نیز در یک گزارش تحقیقی اعلام کرده است که بخشی از ویدیو که در آن دیده میشود یک طالب مسلح در جریان اعتراضات زنی را در کنار سرک هدف قرار میدهد، جعلی است.
در ویبسایت بیبیسی پښتو، ویدیوی مهم این رویداد که حدود دو دقیقه است نیز منتشر شده؛ در این ویدیو صحنههای دیگر و تکاندهندهای دیده میشود، اما آن بخشی که در ادعاهای شبکههای اجتماعی مطرح شده، وجود ندارد.
علاوه بر این، ما خود نیز ویدیوی اخیر منتشرشده همراه با این ادعا را بررسی و با دقت ارزیابی کردیم. بر اساس سه نکتهٔ زیر مشخص میشود که بخشی از ویدیو که در آن یک طالب مسلح به سوی زنانی که کنار سرک ایستادهاند برمیگردد و به سوی آنان شلیک میکند، با استفاده از هوش مصنوعی ساخته شده است.
نخست، در شمارهٔ چهارم صحنهٔ ویدیوی اصلی دیده میشود و اگر آن را با شمارهٔ اول که در آن دستکاری با هوش مصنوعی انجام شده مقایسه کنید، تفاوت مشخص است؛ به این صورت که در تصویر اول، دو زن با فاصله از هم ایستادهاند، اما در صحنهٔ اصلی، این دو زن بسیار نزدیک به هم قرار دارند.
نکتهٔ دوم این است که زمانی که فرد مسلح به سوی زنی با چادر خاکستری شلیک میکند، بر روی دیوار سفید پشت سر هیچ اثری از خون یا برخورد گلوله دیده نمیشود.
نکتهٔ سوم این است که پس از شلیک به زن با چادر خاکستری، به شکل غیرعادی از زن دارای حجاب سیاه، دو زن به نظر می رسد.
نتیجه گیری: بررسی های فکت کریسندو نشان میدهد که هرچند گزارشها و ویدیوهایی از اعتراضات هرات وجود دارد که در آنها افراد مسلح طالبان به سوی معترضان شلیک کردهاند، اما بخش وایرالشدهٔ ویدیو که در آن یک طالب مسلح به سوی یک زن برمیگردد و مستقیماً به او شلیک میکند، واقعی نیست و این صحنه با استفاده از هوش مصنوعی ساخته شده است.
آیا ویدیویی که در آن یک طالب در تظاهرات اخیر هرات به سوی یک زن شلیک میکند، واقعی است؟ : TITLE
بررسی واقعیت توسط: Fact Crescendo Teamنتیجه: Altered
